“Kiyimlaringizni parvarish qiling”, “Apelsin olamiga sho‘ng‘ing” – Reklamalardagi til va tasvir masalasiga qachon yeng shimaramiz?


Saqlash
12:04 / 08.04.2024 486 0

Bugun deyarli barcha telekanallarimiz, soʻz ustasining taʼbiri bilan aytganda, “Mazza qilib reklama koʻrib oʻtirganimizda orada kino qoʻyvoradi”. Bundan oʻn yillar avval aytilgan ushbu kinoya hamon dolzarbligini yoʻqotmagan. Kamiga reklamalarda sifat, mazmun borgan sari noyob narsaga aylanib boryapti. Bunday qadriyatlarimiz va tegishli qonunchilikka zid harakatlar aks etgan reklamalar borgan sari koʻpayib, telekanallarimizda bemalol berilayotgani birpas toʻxtab, oʻylab koʻrishimizga arziydi.

 

***

Kunda oʻnlab, balki yuzlab marotaba efirga uzatiladigan ichimlik reklamasida “Fanta – takrorlanmas taʼmi va rangi bilan apelsin olamiga shoʻngʻing…” deyiladi. Undagi “apelsin olamiga shoʻngʻing” degan jumlaning begonaligini birinchi marta eshitgandayoq payqasa boʻladi. Apelsin – meva, unga nisbatan “olami” degan jumlani ishlatish qanchalar toʻgʻri? Bu soʻz insoniyat, hayvonot, nabotot olami deya qoʻllanilganda, tugal maʼno kasb etishi mumkin. Ammo uning oʻzbek tilshunosligida isteʼmol qilinadigan mahsulotga nisbatan qoʻllanilishiga duch kelmaganmiz. Ishlatilganda ham biroz ajabtovur hol yuzaga keladi: olma olami, anjir olami, behi olami... Gʻaliz, shunday emasmi? Boz ustiga ushbu reklamadagi tasvirlar ham gʻayritabiiy.

 

 

Ichimlikni ichayotgan qiz goʻyoki moʻjizaviy holatga duch kelgandek oʻz hayajonini boshqarolmay parvoz qiladi, kishi hayoti uchun xavf tugʻdiruvchi harakatlarni amalga oshiradi. Garchi, reklamada “Ushbu sahna uyushtirilgan, iltimos takrorlamang” degan yozuv boʻlsa-da, qoidaga binoan, mayda harflarda yozilgani uchun teletomoshabin eʼtiboridan chetda qolishi mumkin.