Suyuq oltin. Oʻzbekistonni ham kutib turgan suv tanqisligini qanday bartaraf qilish mumkin?


Saqlash
16:05 / 30.05.2024 568 0

Shubhasiz, XXI asrda suv dunyodagi eng muhim mahsulotga aylandi. Insoniyat tamadduniga asos boʻlgan, millionlab kishilar tirikchiligi uzviy bogʻlangan suv, afsuski kundan-kunga kamayib bormoqda. Baʼzi davlatlar va insonlar kelajakdagi suv inqirozini anglagan holda, uning oldini olishga intilayotgan, turli yoʻllar qidirayotgan boʻlsa, aksariyat mamlakatlar yaqinlashayotgan jiddiy muammoga beeʼtibor boʻlmoqda.

 

Oʻzbekistondagi suv inqirozi: bashoratlar, muammolar va omillar

 

Jahon resurslari instituti(World Resources Institute)ning 2015-yilgi hisobotida Oʻzbekiston 2040-yilda suv tanqisligi kuzatilishi mumkin boʻlgan mamlakatlar roʻyxatida 29-oʻrinni egallagandi. 167 mamlakat qayd etilgan ushbu hisobotda Oʻzbekiston suv tanqisligi xavfi “nihoyatda yuqori” boʻlgan davlatlar toifasiga kiritilgan.

 

Yana bir xalqaro tashkilot, Jahon banki oʻrganishlariga koʻra, 2050-yilga borib Oʻzbekistonda suvga boʻlgan talab 59 kub kmʼdan 62-63 kub kmʼgacha oshadi va mavjud suv resurslari 57 kub kmʼdan 52-53 kub kmʼgacha kamayadi, bu esa suv tanqisligini yanada kuchaytiradi. 

 

2022-yilda “Oʻzsuvtaʼminot” AJ bosh mutaxassisi Anvar Muhammadaliyev, mamlakatdagi suv tanqisligi, oʻz navbatida, toza ichimlik suvi tanqisligiga olib kelayotgani, soʻnggi 15 yil ichida aholi jon boshiga yillik suv hajmi 3048 kub metrdan 1589 kub metrgacha kamayganini yozdi. 

 

Makroiqtisodiy va hududiy tadqiqotlar instituti (MHTI) ekspertlari tomonidan 2023-yilda oʻtkazilgan tadqiqotlarda Oʻzbekistonda 2030-yilga borib 7 milliard kub metr suv taqchilligi kuzatilishi aniqlangan. Oʻzbekiston bu paytda dunyodagi suv tanqis boʻlgan 33 ta davlat qatoriga tushib qolish mumkinligi qoʻshimcha qilingan.

 

Turli xalqaro va mahalliy tashkilotlar, mutaxassislar nafaqat Oʻzbekiston, balki butun Markaziy Osiyoni suv taqchilligi kutayotganini taʼkidlamoqda. Ular mintaqadagi suv resurslari nomutanosib taqsimlangani (asosiy suv manbalari Qirgʻiziston va Tojikiston hududida), global isish, aholining tez koʻpayishi, sugʻorish tizimida zamonaviy, tejamkor texnologiyalar sust joriy qilinayotgani, suvdan oqilona foydalanish targʻiboti yetarlicha olib borilmayotgani kabi omillar muammoni yanada oʻtkirlashtirishidan xavotir bildiryapti.

 

 

Markaziy Osiyoning yirik shaharlarida allaqachon suv inqirozi koʻlankasi koʻrina boshlagan. 

 

“Shahar aholisining toʻxtovsiz koʻpayishi va poytaxtning jadal rivojlanishi tufayli korxona ichimlik suvi yetkazib berishda muammolarga duch keldi. Natijada 2023-yil 28-martdan boshlab korxona suv bosimini tartibga solish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlarni joriy etishga va uni uzatish boʻyicha grafik belgilashga majbur boʻldi”, deyiladi Qozogʻiston poytaxtini ichimlik suvi bilan taʼminlovchi “Ostona suv arnasi” korxonasining 23-maydagi bayonotida.

 

Ostonadan tashqari, Qirgʻiziston poytaxti Bishkekda ham suv taʼminotidagi uzilishlar sabab mitinglar boʻlib oʻtdi. Shahar hokimligi fuqarolarni suvni tejash, uy sharoitida suvdan kamroq foydalanish, tomorqa va yashil maydonlarni sugʻorishda ichimlik suvidan foydalanmaslikka, biznesi koʻp miqdorda suv isteʼmol qiluvchi tadbirkorlarni bir muddat suvni kamroq sarf qilishga chaqirdi.