Uyat sanalmayotgan boqimandalik,  andishasizlikka chiniqayotgan millat – muammoning ildizi qayerda?


Saqlash
19:06 / 05.06.2024 709 0

 

Rassom bir asarini bir oy, bir yil yoki undan ko‘proq vaqtda chizadi. Bir inson ortidan yaxshi nom qoldirmoqchi bo‘lsa o‘z qiyofasini yaratish uchun umr bo‘yi harakat qiladi. Chekilmish zaxmat yaratilayotgan narsaning qiymatiga yarasha bo‘ladi. Millat, yurt qiyofasini yaratish, dog‘ tushirmay o‘z holida saqlash esa ibtidodan intihoga qadar millat farzandlarining mas’uliyati.

 

Ashxobod saylgohida tekin muzqaymoq ortidan kelib chiqqan mashmasha millatni uyg‘otishi, mulohazaga chorlashi, qayg‘uga solishi kerak. Or-nomus degan meros oldida joni ko‘ziga ko‘rinmagan ajdodlarning avlodlari qachon bu qiyofadagi millatga aylandi? Millat madaniyatini ko‘tarish uchun nima qilish kerak? Oyina.uz shu mavzu atrofida ziyolilar va ijtimoiy faollardan munosabat oldi.

 

 

Alisher NAZAR, jurnalist:

 

 

Uyat yo‘qolib qolgan

 

Insonning ichi iymon bilan, ilm bilan nurlanmas ekan, u hech qachon  to‘g‘ri yashay olmaydi. Insonni insoniylik chegarasida ushlab turadigan kuch ilm va iymondir! Busiz insonning hayotida muvozanat yo‘qoladi! Muvozanati buzilgan odamdan esa har narsani kutish mumkin. Agar butun boshli jamiyatda bu muvozanat buzilsa-chi, bu endi juda xatarli. Afsuski, biz bugun buzilgan bir muvozanat ichida yashayapmiz. Odamlarimizda iymon bilan bog‘liq tuyg‘u – uyalish hissi yo‘qolib bormoqda. Albatta, buning ma’naviy, ijtimoiy sabablari bor.

 

Birinchidan, odamlarimiz ommatan dindan, ilmdan uzoqlashib qoldi. Halol-harom masalasi kun tartibidan tushdi. Nima bo‘lsa ham qo‘lga kiritsam bo‘ldi, degan tushuncha onggiga o‘rnashib qoldi. Iymon shuning uchun kerakki, u doim insonni tergab turadi:

 

– Uyalmaysanmi, birovning narsasini tekin olishga? – deydi. – Balki sendan haqliroq odamlar bordir?

 

Insonni ichidan nazorat qilib turadigan bunday “qo‘riqchi” yo‘qolib qolsa, nafs bilan yakama-yakka qolgan inson baribir mag‘lub bo‘ladi.

 

Ikkinchidan, davlatning o‘zi odamlar orasida boqimandalik kayfiyatini shakllantirib qo‘ydi. Bitta hayotiy misol keltiraman. Ijtimoiy tarmoqlarda bir video tarqaldi. Yoshi elliklarni qoralagan bir ayol to‘shakda o‘tiribdi. Qarshisida mahalliy hokimiyat vakillaridan uch-to‘rt kishi qo‘l qovushtirib turibdi.

 

– Men kasalman, erim hech qayerda ishlamaydi, beshta bolamni qanday boqaman? – deydi ayol vajohat bilan.

– Mahallada “temir daftar”da turasiz, hokimiyat 2-3 marta yordam puli ajratdi, imtiyozli kredit beramiz deyapmiz, yana nima qilishimiz kerak? – deydi hokimiyat vakili. – Voyaga yetgan farzandlaringiz bor ekan, ish o‘rinlariga taklif qildik, nega borishmadi?

– Hokimiyat ajratgan 2-3 million so‘m nima bo‘ladi? Qizimga taklif qilingan ish uzoq joyda, qatnab ishlay olmaydi...

 

So‘nggi paytlarda bunaqa voqealarga tez-tez duch keladigan bo‘lib qoldik. Eng yomoni, bu hol so‘z erkinligi, o‘z haq-huquqlarini talab qilish, adolat uchun kurash, deb ta’riflanadigan bo‘ldi. Aslida esa bu xalqimizning ma’naviy ahvoli qay darajaga kelib qolganidan darak beradi. Hatto nochor odamning ham hadeb nolishi, imkon qadar davlatdan foydalanishga urinishi, faqat imtiyoz olish payida bo‘lishi, yaxshilik alomati emas. Vaholanki, tuppa-tuzuk odamlar mahallalarda joriy etilgan “temir daftar”ga kirib olishni omad sanay boshladi. G‘urur va hamiyat o‘ldi! Odamlarda “kerak bo‘lsa davlat meni boqadi”, degan tushuncha o‘rnashib olgandek... O‘z navbatida hukumat “temir daftar”larning joriy qilinishi aholini ijtimoiy himoya qilish yo‘lidagi eng muhim qadam, deb hisobot bera boshladi. Vaholanki, odamlarni “temir daftar”ga kiritish emas, “temir daftar”dan chiqarish muhimroq emasmi? Chunki hammani “temir daftar”ga kiritib boqib bo‘lmaydi.

 

Xulosa shuki, biz faqat qaysidir parkda tekin “marojniy” olaman, deb ur-yiqit qilayotgan olomonni ko‘ryapmiz, xolos. Hayotga tikilibroq qarasangiz, shon-shuhrat, mansab-martaba uchun o‘zini ne ko‘ylarga solayotgan, xalqning ko‘ziga baqirayib turib yolg‘on aytayotgan “ziyolinamo”larimizning tekin “marojniy” talashayotgan olomondan nima farqi bor? Farqi yo‘q! Ularni birlashtirib turgan xususiyat esa bitta: uyat yo‘q! U yo‘qolib qolgan!

 

 

Hilola NAZIROVA, “Yangi O‘zbekiston” universiteti Yoshlar masalalari va ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha prorektori: