Toʻrtga boʻlingan Kurdiston. Oʻz davlatiga ega boʻlmagan dunyodagi eng yirik xalq tarixi va buguni


Saqlash
11:06 / 11.06.2024 8069 0

XIX asr oxirida polyak xalqi uch davlat: Germaniya, Avstriya-Vengriya, Rossiya imperiyalari tarkibida yashardi va oʻz milliy davlatiga ega boʻlmagan jahondagi eng katta xalq hisoblanardi. Oradan bir asr oʻtib, polyaklar oʻz davlatiga ega boʻldi, ammo Osiyoda yashovchi boshqa bir yirik xalq – kurdlar bunga erisha olmadi.

 

Kurdlar kim?

 

Buguni kunda umumiy adadi 40 milliondan oshuvchi kurd xalqi Yaqin Sharq mamlakatlarida yashovchi xalqlardan biri. Bu xalq tarixi miloddan avvalgi davrlarga borib taqaladi.

 

Qadimda Zagros togʻ tizmasi va Yuqori Mesopotamiyada yashagan qabilalar nomi “qahramon” maʼnosini bildiruvchi kurd xalqining shakllanishida asosiy rol oʻynagan. Bu qabilalar sirasiga karduxlar, xurritlar, mard(amard)lar, midyanlar, lullabilar va elamitlar kiradi. Ular Eronning markaziy qismidan Shimoliy Kavkazning qorli togʻlariga qadar boʻlgan hududlar istiqomat qilishgan va jangovar xalq hisoblangan.

 

 

Manbalarda ilk kurd davlati sifatida miloddan avvalgi II asrda tashkil topgan Kordeun (Bet-Kardu) qirolligi koʻrsatiladi. Ushbu qirollik hududi hozirgi shimoliy Iroq yerlariga toʻgʻri keladi. Qirollik aholisi qadimgi gʻarbiy eroniy tillarda soʻzlashgan va osmon xudosi Teshshubga sigʻingan. Hozirgi kurd xalqi qadimgi Kordeun qirolligi aholisining avlodi, “Kordeun” soʻzining oʻzi esa Kurdiston nomining ekvivalenti hisoblanadi. Kordeun qirolligi keyinchalik Armaniston, Rim imperiyasi va Parfiya davlati tarkibiga kirgan. Parfiya qulagach, ikki yuz yildan ortiq vaqt davomida Sosoniylar shahanshohligi kurd xalqi yerlarini nazorat qilgan. Oʻlkada Arab xalifaligi hukmronligi oʻrnatilgach, kurdlar arablardan keyin islomni qabul qilgan birinchi xalq boʻladi.

 

Kurd xalqi tarixidagi eng mashhur insonlardan biri – bu Salohiddin Ayyubiydir. Quddusni salibchilardan ozod qilgan sulton Salohiddin Iroqning Tikrit shahrida, kurd oilasida dunyoga kelgan. Aynan u asos solgan Ayyubiylar imperiyasi davrida yezid kurdlari (diniy guruh)ga nisbatan toqatlilik siyosati olib borilgan. Mintaqadagi boshqa hech qaysi sulola bunday yoʻl tutmagan: yezidlar doim taʼqib ostiga olingan. Saljuqiy sulton Sanjar davrida ilk bor Kurdiston nomli maʼmuriy birlik tuzilgan: 1120-yilda Janubiy Ozarboyjon va Baxtiyoriya hududlarini oʻz ichiga oluvchi Kurdiston viloyati tashkil qilingan.