Chiroylilik


Saqlash
15:12 / 04.12.2023 0 510

Chiroylilik – narsalarning tashqi koʻrinishini, holatini, bajarilgan ish yoki qilingan harakatdagi oʻzaro hamohanglik natijasida insonlarda yoqimli taassurot uygʻotuvchi narsa-hodisalar majmuini ifodalovchi tushuncha. Kundalik muloqotda tez-tez tilga olinadigan “goʻzallik” maʼnodosh. Chiroylilik estetik tushuncha sifatida goʻzallikning takomillashuvidagi zaruriy shart boʻlib, u insonlarda zavqlanish hosil qiladi. Chiroylilik estetika hamda nafosat falsafasi fanida kam oʻrganilgan mezoniy tushuncha hisoblanadi. Unga odatda goʻzallikka munosabat kabi yondashiladi. Aslida chiroylilik goʻzallikdan farq qiladi. Chiroylilik goʻzallikdagi xususiyatni toʻlaqonli aks ettira olmaydi. Toʻgʻri, chiroylilik ham goʻzallik singari insoniy munosabatlarga, tabiat hodisalari va hayvonot olamiga nisbatan ishlatiladi. Masalan, chiroyli odob, chiroyli gul, chiroyli ohu va hokazo. Biroq koʻzimizga koʻringan va chiroyli deb his qilgan narsa-hodisalarning hammasi ham yoqimli boʻlavermaydi. Biz uchun kapalaklar chiroyli hasharot, ammo botanika ilmida ularga oʻsimliklar zararkunandasi sifatida qaraladi. Yoki suv oʻsimligi hisoblangan raspiska chiroyi bilan hasharotlarni oʻziga jalb etadi. Biroq gulga qoʻngandan soʻng hasharotlar uning ozuqasiga aylanadi.

 

Insonda ham xuddi shunday, chiroyli harakatlar natijasi har doim ham yoqimli boʻlavermaydi. Shunga koʻra, chiroylilik narsa-hodisaning shakli yoki mazmunidagi estetik xususiyati orqali kishilarda yoqimli tasavvur, xush kayfiyat paydo qiladi. Chiroylilik narsa-hodisalarning faqat bir tomonidagi (tashqi yoki ichki) yoqimli holatni aks ettiradi, xolos. Shakl chiroyli boʻlgan paytda mazmun, mazmun chiroyli boʻlgan holatda shakl toʻlaqonli boʻlmasligi mumkin. Goʻzallik esa bundan mustasno, u narsa-hodisalarning faqat bir tomonini aks ettirmaydi, aksincha, u mazmun bilan shaklning uygʻunligi, mosligi, hamohangligi, maqsadga muvofiqligi asosida yuzaga keladi. Shu maʼnoda, goʻzallik ham obyektiv, ham subyektiv xususiyatga ega. Tabiat goʻzalligi esa obyekt (inson) va subyektning (oʻsimlik va hayvonot dunyosi) tartibi hamda uygʻunligiga asoslanadi. Goʻzallikdagi uygʻunlik va tartibning buzilishi esa inson, tabiat, jamiyat munosabatlarida xunuk oqibatlarni yuzaga keltiradi. Shu jihatdan qaraganda, yoqimli boʻlgan barcha narsalarni “goʻzallik”, “goʻzal” deb bilish insonni voqelikni estetik tarzda oʻzlashtirishdagi xolislik, ishonchlilik va haqqoniylikdan chalgʻitadi.

Izoh yo‘q

Izoh qoldirish

So‘nggi qo‘yilgan

Barchasi

Qatra

15:06 / 20.06.2024 0 127
Tilni qanday saqlab qolamiz?

Bilasizmi?

12:06 / 13.06.2024 0 354
Nemislar qanday qilib sanitar tozalikka o‘rgatilgan?

Qatra

17:06 / 11.06.2024 0 523
Oriyat

Qatra

10:06 / 11.06.2024 0 1001
O‘g‘lim katta ishda ishlaydi…

Qatra

14:06 / 10.06.2024 0 726
XXI asrning qalampir maqoli



Ko‘p o‘qilgan

Barchasi

Qatra

20:12 / 07.12.2021 143 208334
Oppoq qog‘oz va qora dog‘

Hikmat

20:12 / 02.12.2021 88 98166
Eshikka osilgan taxtacha

Qomus

11:12 / 29.12.2021 4 23991
Kompetentlik

Qomus

17:08 / 04.08.2023 4 23620
Milliy urf-odatlar

Qomus

10:12 / 28.12.2021 9 17642
Manqurt(lik)

Qomus

15:07 / 28.07.2023 5 16852
Mehmon. Mehmondorchilik odobi. Mehmondo‘stlik

Qomus

12:04 / 17.04.2023 1 15695
Xarakter

Qomus

10:09 / 26.09.2023 3 13954
Ommaviy madaniyat

//