“Амударё”нинг маъноси нима? “Жайхун”нинг-чи?


Сақлаш
19:05 / 13.05.2024 0 304

Ўрта Осиёдаги энг йирик дарё – Амударё қадимги юнон тарихчиси Ҳеродот (милоддан аввалги V аср) асарларида Аракс деб, кейинроқ (милоддан аввалги I аср – милоднинг I асрида) ўтган юнон тарихчилари асарларида Окс (ёки Оксос) деб аталган. Олимлар ана шу Окс (баъзан Акес) Амударёнинг қадимий туркий номи – Ўкуз, яъни “дарё” сўзининг ўзгинаси деб ҳисоблайди.

 

Авесто ва бошқа тарихий манбаларда Амударёнинг Аранг, Раха, Ранха, Аранха деган қадимий номлари ҳам учрайди. Араблар уни Жайхун “жўшқин (дарё)” деб аташган. Жайхун Тавротда тилга олинган Жихон дарёсига нисбат бериб аталган, деган фикр ҳам бор.

 

Рус олими В. В. Бартолд араблар Жайхун билан Сайхун (Сирдарё) номларини Шимолий Суриядаги Жайхон ва Сайхон дарёлари номлари билан аташган бўлса керак, дейди. Ўрта аср тарихчиси Гардизий: “Жайхун ҳар қандай катта дарёни билдирадиган турдош от” деган эди...

 

Амударёнинг қадимий эроний номи Вахш (Вахшоб) бўлган.

 

Дарёнинг йирик ирмоқларидан бири ҳозир ҳам Вахш деб аталади.

 

Абу Райҳон Беруний Вахш хоразмликларда сув париси – малак номи, деб ёзган. Профессор Ҳ. Ҳасанов маълумотларига қараганда, Покистонда Амударёни ҳозир ҳам Вакшу-нада деб аташар экан.

 

Амударёнинг ҳозирги номи Ўрта асрларда мавжуд бўлган Омул (Омуй, Омуйя) шаҳри (ҳозирги Чоржўй) номидан олинган дейишади. Шаҳар дарёдан ном олган бўлиши ҳам мумкин. Академик В. В. Бартолд “Бу сўз арийлардан ҳам олдинги амард халқи номидан келиб чиққан бўлса керак” деган фаразни олдинга суради.

 

Маҳмуд Кошғарийда ҳар қандай сокин, барқарор, турғун нарсанинг амул дейилишини айтиб ўтиш мумкин.

 

Тарихий манбаларда Амударёнинг Термиз дарёси, Калиф дарёси, Аранг, Раха, Аранга, Урганч дарёси, Хоразм дарёси каби номлари учрайди.

  

“Топонимика” қўлланмаси асосида тайёрланди.

Изоҳ йўқ

Изоҳ қолдириш

Сўнгги қўйилган

Барчаси

Қатра

17:06 / 11.06.2024 0 43
Орият

Қатра

10:06 / 11.06.2024 0 55
Ўғлим катта ишда ишлайди…

Қатра

14:06 / 10.06.2024 0 100
ХХI асрнинг қалампир мақоли

Ҳикмат

12:06 / 07.06.2024 0 119
Нима учун қўлда ёзиш керак?



Кўп ўқилган

Барчаси

Қатра

15:08 / 18.08.2022 15 4138
Илк ватан

Қатра

20:01 / 09.01.2022 7 4038
Бир қоп ун

Қатра

12:08 / 21.08.2022 6 3430
Тинчлик

Қатра

20:01 / 17.01.2022 2 3123
Ўқиш пули

Қомус

10:04 / 19.04.2023 0 2794
Жадидчилик

Бир куни...

22:12 / 08.12.2021 3 2663
Ҳар нарса ҳам кўринганидек эмас

Қатра

22:12 / 27.12.2021 1 2576
Туғилган кун

//